Dövlət–özəl tərəfdaşlığı müasir infrastruktur siyasətində həm inkişaf etmiş, həm də inkişaf etməkdə olan ölkələr üçün əsas mexanizmlərdən birinə çevrilmişdir. DÖT modelləri dövlət sektorunun xidmət təminatında səmərəliliyi artırmaqla yanaşı, layihə risklərinin optimal bölüşdürülməsini və özəl kapitalın infrastruktur sahələrinə cəlb edilməsini təmin edir. Bu kontekstdə Kommersiya Bağlanışı (Commercial Close) layihənin institusional arxitekturasının formalaşdığı və uzunmüddətli tərəfdaşlığın hüquqi əsaslarının yarandığı əsas mərhələ kimi çıxış edir.
1. Kommersiya Bağlanışının (Commercial Close) Mahiyyəti
Kommersiya Bağlanışı dövlət qurumu ilə seçilmiş özəl tərəfdaş arasında layihənin hüquqi, texniki və kommersiya çərçivəsini müəyyən edən bütün əsas müqavilələrin imzalanmasını nəzərdə tutur. Bu mərhələ hüquqi öhdəliklərin qarşılıqlı tanınması və təsdiqi ilə xarakterizə olunur və aşağıdakı sənədləri əhatə edir:
- Əsas DÖT Müqaviləsi (PPP Agreement) – layihənin idarəedilmə mexanizmlərini, risklərin bölgüsünü və tərəflərin öhdəliklərini müəyyən edir.
- Tikinti Müqaviləsi (EPC Contract) – layihənin dizayn, satınalma və tikinti mərhələlərinin icra qaydalarını tənzimləyir.
- Əməliyyat və Texniki Xidmət Müqaviləsi (O&M Contract) – obyektin istismarı və texniki xidmətinə dair uzunmüddətli öhdəlikləri müəyyən edir.
- Dövlət Dəstəyi Sazişləri (Government Support Agreements) – dövlət təminatları, güzəştlər və risk paylaşım alətlərini ehtiva edir.
- Torpaq və icazə sənədləri – layihənin hüquqi həyata keçirilməsi üçün tələb olunan mülkiyyət və tənzimləmə icazələrini təsdiq edir.
Kommersiya Bağlanışı layihənin hüquqi həyata keçirilə bilən status qazanmasını və növbəti mərhələ olan Maliyyə Bağlanışına hazırlığı təmin edir.
2. Kommersiya Bağlanışının Əsas Məqsədləri
2.1. Hüquqi müəyyənliyin təmin edilməsi
Bu mərhələ layihənin icrası üçün tələb olunan bütün hüquqi elementlərin tam və dəyişməz şəkildə təsdiqlənməsinə xidmət edir. Müqavilə çərçivəsinin formalaşdırılması həm dövlət, həm də özəl tərəfdaş üçün hüquqi sabitlik yaradır.
2.2. Maliyyə Bağlanışına hazırlıq
Kommersiya Bağlanışı maliyyələşdirici institutların tələb etdiyi hüquqi şəffaflıq və risk bölgüsünün müəyyənliyi üçün əsas şərtdir. Bu mərhələdə təsdiqlənən sənədlər banklar və investorlar tərəfindən son maliyyə qərarlarının verilməsi üçün baza rolunu oynayır.
2.3. Layihə idarəetmə strukturunun aktivləşməsi
İmzalanan sənədlər konsorsium daxilində məsuliyyət bölgüsünü, idarəetmə mexanizmlərini, layihə komitələrinin funksiyalarını və hesabatlılıq mexanizmlərini təsbit edir.
2.4. Risklərin hüquqi təsbiti
Risk bölgüsünün (Risk Allocation Matrix) müqavilələrdə təsbit olunması hər iki tərəf üçün kommersiya gözləntilərini sabitləşdirir və potensial mübahisələri minimuma endirir.
3. Kommersiya Bağlanışına Aparan Proses
Tender mərhələsinin başa çatmasından sonra “Seçilmiş Tərəfdaş” statusu verilmiş özəl tərəfdaşla dövlət qurumu arasında intensiv müqavilə danışıqları aparılır. Danışıqlar çərçivəsində aşağıdakı istiqamətlər üzrə razılaşmalar yekunlaşdırılır:
- Müqavilə şərtləri: KPI-lar, SLA-lar, fors-major halları, ləğv mexanizmləri.
- Ödəmə mexanizmləri: əlçatanlıq ödənişləri, tarif əsaslı modellər, minimum gəlir təminatı.
- Risk bölgüsü: texniki, maliyyə, əməliyyat, tənzimləmə və tələb risklərinin optimal bölüşdürülməsi.
- İcra cədvəlləri: tikinti, istismara verilmə və xidmət təminatı müddətləri.
Bu danışıqlar Kommersiya Bağlanışı üçün hüquqi əsas yaradır və tərəflərin gözləntilərini dəqiq şəkildə çərçivələndirir.
4. Kommersiya Bağlanışı Zamanı İmzalanan Əsas Sənədlər
Kommersiya Bağlanışı mərhələsi aşağıdakı sənədlərin rəsmi şəkildə təsdiqi ilə tamamlanır:
- DÖT (PPP) Müqaviləsi
- EPC Müqaviləsi
- O&M Müqaviləsi
- Dövlət Dəstəyi Sənədləri
- Torpaq və icazə sənədləri
Bu sənədlər DÖT layihəsinin hüquqi strukturunu tam formalaşdırır və maliyyələşmə mərhələsinə keçid üçün tələb olunan bazanı yaradır.
5. Kommersiya Bağlanışının İnstitusional və İqtisadi Əhəmiyyəti
5.1. Hüquqi sabitliyin yaradılması
Müqavilə çərçivəsi uzunmüddətli öhdəlikləri hüquqi cəhətdən qoruyur və mübahisə risklərini azaldır.
5.2. Maliyyələşmənin aktivləşməsinə şərait
Banklar və maliyyə institutları layihəyə hüquqi və kommersiya baxımından “bağlı” status verildikdən sonra investisiya qərarı verirlər.
5.3. Layihə idarəetmə mexanizminin gücləndirilməsi
İdarəetmə strukturları, icra mexanizmləri, monitorinq alətləri və hesabatlıq sistemləri rəsmiləşdirilir.
5.4. Dövlət üçün fiskal risklərin strukturlaşdırılması
Dövlət təminatlarının həcmi, fiskal öhdəliklərin yuxarı limitləri və potensial büdcə təsirləri müqavilələrdə dəqiq müəyyən edilir.
6. Kommersiya Bağlanışında Gecikmələrə Səbəb Olan Amillər
Kommersiya Bağlanışının ləngiməsi DÖT layihələrinin ümumi icra cədvəlinə ciddi təsir göstərə bilər. Ən çox rast gəlinən səbəblər bunlardır:
- Hüquqi icazələrin gec təsdiqlənməsi
- Dövlət təminatları üzrə uzunmüddətli razılaşmalar
- Risk bölgüsü ilə bağlı tərəflər arasında geniş danışıqlar
- Torpaq və mülkiyyət məsələlərinin ləng həlli
- Konsorsium daxilində koordinasiya çətinlikləri
Bu faktorlar layihənin həm Kommersiya Bağlanışı, həm də Maliyyə Bağlanışı mərhələsini gecikdirə bilər.
PMO.AZ olaraq biz:
- Kommersiya Bağlanışı (Commercial Close) mərhələsi üçün tələb olunan hüquqi-kommersiya sənədlərinin hazırlanması və müqavilə strukturlaşdırılması,
- risk bölgüsü matrisi (Risk Allocation Matrix) və ödəmə mexanizmlərinin layihələndirilməsi,
- DÖT müqavilələrinin institusional çərçivəsinin qurulması,
- dövlət qurumları və özəl tərəfdaşlar üçün DÖT/PPP sahəsində təlim və metodoloji dəstəyin təmin edilməsi
üzrə beynəlxalq standartlara uyğun konsultasiya təqdim edirik.