Filippində Mactan–Cebu Beynəlxalq Hava Limanı (MCIA) üzrə dövlət-özəl tərəfdaşlığı (DÖT) layihəsi yüksək ilkin ödəniş məsələsi ətrafında maraqlı müzakirələrə səbəb olub. Layihə ilə bağlı əsas suallardan biri belədir: “İnvestor layihə üçün dövlətə nə qədər ilkin ödəniş edib?”
Lakin yüksək ilkin ödənişi avtomatik olaraq uğurlu DÖT layihəsinin əsas göstəricisi kimi qəbul etmək düzgün yanaşma deyil.
📌 Yüksək ilkin ödəniş hansı şərtlərdə mümkün olur?
1️⃣ Sabit və proqnozlaşdırıla bilən sərnişin axını
İnvestor böyük məbləği yalnız gələcək tələbatın kifayət qədər aydın olduğu halda əvvəlcədən ödəməyə hazır olur. MCIA Filippinin ən işlək hava nəqliyyatı qovşaqlarından biridir və yüksək sərnişin axınına malikdir.
2️⃣ Güclü kommersiya potensialı
İlkin ödəniş yalnız hava limanının fəaliyyətindən deyil, həm də sərnişin xidmətləri, pərakəndə satış, icarə, parkinq, restoran və digər qeyri-aviasiya gəlirlərindən formalaşan gələcək pul axınlarına əsaslanır.
3️⃣ Dövlətə və müqavilə çərçivəsinə etimad
İnvestor uzunmüddətli layihəyə böyük məbləğ yatırmazdan əvvəl qaydaların dəyişməyəcəyinə, tarif siyasətinin siyasi qərarlarla pozulmayacağına və müqavilə öhdəliklərinin sabit şəkildə icra ediləcəyinə əmin olmaq istəyir.
4️⃣ Şəffaf və rəqabətli tender
Yüksək ilkin ödəniş adətən bir neçə güclü iştirakçının olduğu, qiymətləndirmə meyarlarının aydın müəyyən edildiyi və tender prosesinin şəffaf həyata keçirildiyi mühitdə formalaşır.
⚠️ Əksinə, layihənin maliyyə dayanıqlığı təmin edilmədən yüksək ilkin ödəniş tələb etmək investorların aqressiv maliyyə modelləri qurmasına, maliyyələşmə ilə bağlı çətinliklərə və sonradan müqavilə şərtlərinin dəyişdirilməsi tələblərinə səbəb ola bilər.
Nəticə etibarilə MCIA layihəsini maraqlı edən yalnız investorun dövlətə ödədiyi ilkin məbləğ deyil. Əsas məsələ bazarı bu məbləği ödəməyə nə vadar edən iqtisadi və institusional şərtlərin formalaşmasıdır.
Bu nümunə bir daha göstərir ki, DÖT layihəsinin uğurunu yalnız dövlətin əldə etdiyi ilkin ödənişlə deyil, uzunmüddətli maliyyə dayanıqlığı, risklərin düzgün bölüşdürülməsi, xidmət keyfiyyəti və ictimai dəyər kimi göstəricilərlə qiymətləndirmək lazımdı